Thử nghiệm bám dính kéo (pull-off) trên sàn epoxy: đọc kết quả thế nào?

Hai báo cáo bám dính cùng ghi một con số MPa nhưng ý nghĩa có thể khác nhau hoàn toàn. Chìa khóa nằm ở dạng phá hủy: mẫu thử vỡ ở đâu mới cho biết liên kết nào là mắt xích yếu nhất. Bài này hướng dẫn cách đọc kết quả thử nghiệm bám dính kéo (pull-off) trên sàn epoxy — với tư cách hướng dẫn đọc kết quả chung. Bài này không công bố bất kỳ giá trị MPa hay dạng phá hủy nào của Kadier, vì các số liệu riêng của từng hệ sơn chỉ có trong TDS của sản phẩm cụ thể và báo cáo thử nghiệm kèm theo; mọi khoảng tham chiếu chung nêu dưới đây đều kèm lưu ý: khoảng tham chiếu chung, TDS sản phẩm cụ thể mới quyết định.

Ảnh minh họa: nhân viên phòng thí nghiệm thao tác với dụng cụ thí nghiệm. Nguồn: Pexels, tác giả Pavel Danilyuk. Ảnh minh họa, không phải buổi thử nghiệm pull-off hay công trình của Kadier.

1. Thử nghiệm pull-off đo cái gì?

Phương pháp pull-off (ASTM D4541; tiêu chuẩn tương đương thường được dẫn cùng là ISO 4624) đo cường độ bám dính bằng cách dán một dolly hình trụ lên bề mặt, chờ keo đóng rắn, cắt vòng quanh dolly xuống tới nền để tách riêng vùng thử, rồi kéo vuông góc với tốc độ tăng tải ổn định cho tới khi phá hủy. Cường độ tính bằng lực phá hủy chia cho diện tích dolly, đơn vị MPa.

Điểm mấu chốt: phá hủy luôn xảy ra tại mặt yếu nhất của hệ — có thể là nền bê tông, một lớp sơn, mặt tiếp giáp giữa các lớp, hoặc chính lớp keo dán dolly. Vì vậy con số MPa không bao giờ đứng một mình: nó chỉ có nghĩa khi đi kèm dạng phá hủy, cỡ dolly, tốc độ tải, tình trạng nền và số điểm thử.

Về khung tiêu chuẩn trong nước: bài này chỉ nhắc tên TCVN 12574-2018 ở dạng “theo khung TCVN 12574-2018 (cần đối chiếu toàn văn trước khi trích điều/khoản)”. Bài này không trích số điều, số khoản hay ngưỡng MPa nào của TCVN 12574-2018, vì toàn văn tiêu chuẩn chưa được đối chiếu trong quá trình viết bài.

2. Đọc dạng phá hủy trước, đọc số MPa sau

Báo cáo chuẩn không chỉ ghi một con số MPa trơ trọi mà ghi tỷ lệ phần trăm diện tích theo từng dạng phá hủy (ví dụ ký hiệu kiểu “B-100%” trong ASTM D4541 nghĩa là phá hủy cố kết 100% trong lớp B). Bốn dạng chính:

Dạng phá hủy	Nhìn thấy gì	Ý nghĩa
Phá hủy bám dính (adhesive failure)	Lớp sơn bong sạch khỏi nền hoặc bong sạch khỏi lớp dưới, mặt tách nhẵn	Liên kết tại mặt tiếp giáp yếu: có thể do chuẩn bị nền chưa đủ, nền nhiễm bẩn, lớp dưới đóng rắn quá mức trước khi phủ lớp tiếp theo, hoặc các lớp không tương thích.
Phá hủy cố kết (cohesive failure)	Vết vỡ nằm bên trong một lớp sơn, lớp đó tự nứt/vỡ	Bản thân lớp đó yếu hơn liên kết của nó: cần xem lại độ dày, mức độ đóng rắn và độ giòn của lớp.
Phá hủy nền (substrate failure)	Bê tông vỡ theo, mảng bê tông dính trên dolly	Thường là dấu hiệu tốt — bám dính của sơn mạnh hơn cường độ kéo của chính bê tông — nhưng con số MPa lúc đó là giới hạn của nền, không phải của sơn. Đừng ghi con số đó như “cường độ bám dính của sơn”.
Phá hủy keo (glue failure)	Dolly bong khỏi keo hoặc keo tự vỡ trước khi hệ sơn phá hủy	Kết quả chỉ là giới hạn dưới, thường coi là không hợp lệ và cần thử lại với keo hoặc phương pháp mạnh hơn. Keo hỏng không chứng minh được sơn yếu hay mạnh.

3. Vì sao số MPa cao chưa chắc đã tốt, số thấp chưa chắc đã hỏng?

Hãy so sánh hai trường hợp giả định (ví dụ minh họa, không phải số liệu của Kadier): trường hợp A phá hủy nền ở MPa vừa phải — sơn bám chắc hơn cả bê tông; trường hợp B phá hủy bám dính ở MPa cao hơn nhưng lớp sơn bong sạch khỏi nền. Trường hợp A thường đáng tin cậy hơn, dù con số của nó thấp hơn, vì mặt yếu nhất nằm ở nền chứ không nằm ở liên kết sơn–nền.

Ngược lại, một con số MPa cao kèm phá hủy bám dính vẫn là tín hiệu xấu: nó cho biết liên kết với nền đã hỏng trước khi các lớp khác kịp phát huy. So sánh chỉ hợp lệ khi các báo cáo có cùng cỡ dolly, cùng tốc độ tải, cùng tình trạng nền và cùng dạng phá hủy. Không phải ứng dụng nào cũng có một giá trị đạt/không đạt phổ quát — giá trị kỳ vọng do các bên, hợp đồng và TDS của công trình đó quy định.

4. Năm lỗi thường làm sai kết quả pull-off

1. Dolly lệch trục khi kéo: lực không còn vuông góc thuần túy, kết quả lệch khỏi bám dính thực.
2. Cắt vòng không tới nền: vùng thử chưa tách khỏi lớp phủ xung quanh nên lực kéo bị “gánh” thêm.
3. Keo chưa đóng rắn đủ: dễ rơi vào phá hủy keo, kết quả chỉ còn là giới hạn dưới.
4. Nền ẩm hoặc bẩn, sơn chưa đóng rắn hoàn toàn tại thời điểm thử: kết quả phản ánh điều kiện thử, không phản ánh hệ sơn đã ổn định.
5. Số điểm thử quá ít: một điểm duy nhất không đại diện cho cả sàn. Theo thông lệ tham khảo của phòng lab, thường cần tối thiểu 3–5 điểm hợp lệ cho mỗi vị trí — đây là thông lệ tham khảo, không phải ngưỡng của Kadier, và số điểm cụ thể vẫn do hợp đồng và phương pháp nghiệm thu của từng công trình quyết định.

5. Pull-off trên sàn thật: thỏa thuận trước khi thử

Pull-off là thử nghiệm phá hủy cục bộ: sau khi kéo, sàn để lại vết dolly cần sửa. Vì vậy, trước khi thử, các bên nên thỏa thuận bằng văn bản: vị trí thử ở đâu, bao nhiêu điểm, cỡ dolly nào, thử khi nào (sau khi sơn đóng rắn hoàn toàn), và vết thử được sửa lại bằng cách nào, ai chịu trách nhiệm sửa. Đừng hứa “thử không để lại dấu vết” — điều đó không đúng với bản chất của phương pháp.

Pull-off cũng chỉ là một hạng mục trong nghiệm thu, không phải toàn bộ nghiệm thu. Một sàn còn cần kiểm tra độ dày màng, ngoại quan, độ ẩm nền và hồ sơ bàn giao — xem thêm trang nghiệm thu và bảo hành và bài kiểm tra độ bám dính bằng phương pháp kéo (pull-off test). Về mài mòn, xem thêm bài Độ cứng Shore D và mài mòn Taber nói lên điều gì?.

Câu hỏi thường gặp

Nhận báo cáo pull-off thì đọc phần nào trước?

Đọc dạng phá hủy và tỷ lệ phần trăm từng dạng trước, rồi mới đọc số MPa. Nếu báo cáo chỉ ghi một con số MPa mà không ghi dạng phá hủy, cỡ dolly và tình trạng nền thì chưa đủ để kết luận.

Keo dán dolly bị hỏng thì kết quả có dùng được không?

Chỉ dùng được như giới hạn dưới: hệ sơn chịu được ít nhất chừng đó mà chưa phá hủy. Trường hợp này thường được coi là không hợp lệ và cần thử lại với keo hoặc phương pháp mạnh hơn.

Phá hủy nền có phải là kết quả tốt không?

Thường là dấu hiệu tốt vì sơn bám chắc hơn cả bê tông, nhưng con số MPa khi đó là giới hạn của nền, không phải cường độ bám dính của sơn — không nên trích nó như thông số của sơn.

Vì sao bài này không nêu ngưỡng MPa đạt của Kadier?

Vì ngưỡng đạt của một công trình do hợp đồng và TDS của hệ sơn được chọn quy định, kèm phương pháp và dạng phá hủy. Bài này là hướng dẫn đọc kết quả chung, không thay thế các tài liệu đó.

Liên hệ

Trước khi thi công, hãy thỏa thuận phương pháp và vị trí thử pull-off với Kadier qua trang báo giá hoặc trang liên hệ (hotline/Zalo 0899355489, WeChat wxid_95o54joujyrr12), kèm thông tin về nền hiện trạng và công năng khu vực để được tư vấn hạng mục nghiệm thu phù hợp. Tham khảo thêm các hệ sơn RollCoat, LevelFlow, StatGuard, AquaBase.